Eγγλέζου, Φωτεινή (2013). Αγώνες αντιλογίας (debate) και επιχειρηματολογία στη διδακτική προσέγγιση του γνωστικού αντικειμένου της Γλώσσας

Αγώνες αντιλογίας (debate) και επιχειρηματολογία στη διδακτική προσέγγιση του γνωστικού αντικειμένου της γλώσσας

Περίληψη: H παρούσα εισήγηση στοχεύει στην ανάδειξη των αγώνων αντιλογίας στο πλαίσιο αναζήτησης αποτελεσματικών μέσων διδασκαλίας του γνωστικού αντικειμένου της γλώσσας. Γίνεται λόγος για βελτίωση των προφορικών και γραπτών ικανοτήτων οργάνωσης και χρήσης της γλώσσας. Χάρη στην αντιλογία οι μαθητές ασκούνται στην ενεργητική ακρόαση και κατανόηση της αντίθετης άποψης, καλλιεργούν τον ορθολογισμό, την κριτική σκέψη και την ενσυναίσθηση. Ως ‘προθάλαμος’ κριτικού προβληματισμού και νοηματοδότησης της πραγματικότητας, οι αγώνες αντιλογίας συντελούν στη διαμόρφωση κοινωνικοπολιτιστικών στάσεων, ενώ σφυρηλατούν τη διαμόρφωση κριτικά σκεπτόμενων, δημοκρατικών πολιτών. Η επίτευξη των παραπάνω στόχων προϋποθέτει τη λειτουργική ενεργοποίηση των γραμματικοσυντακτικών, σημασιολογικών και επικοινωνιακών δομών της γλώσσας μέσα από διαλογικές διαδράσεις με κλιμακωτό βαθμό δυσκολίας ανάλογα με τις αναπτυξιακές δυνατότητες των μαθητών.

1. Η διαχρονική παιδαγωγική χρήση της αντιλογίας

Η έκφραση αντίθετων απόψεων / επιχειρημάτων αναφορικά με ένα θέμα αποτελεί άξονα της αντιλογίας. Η παιδαγωγική αξιοποίηση των αγώνων αντιλογίας (debate <battuere: λατ.) απαντά από την αρχαιότητα. Η αρχή των δισσών λόγων του Πρωταγόρα, «πατέρα της αντιλογίας» (Combs & Bourne, 1994), βασίζεται στη διασταύρωση τουλάχιστον δύο επιχειρηματολογικών θέσεων σχετικά με ένα ζήτημα και θέτει…

Εγγλέζου, Φωτεινή (2016). Διαχρονική θεώρηση της παιδαγωγικής διάστασης της αντιλογίας

Διαχρονική θεώρηση της παιδαγωγικής διάστασης της αντιλογίας (debate)

Εγγλέζου Φωτεινή

Περίληψη

Στόχος της εισήγησης είναι η διαχρονική ανάδειξη της παιδαγωγικής διάστασης της αντιλογίας. Η μελέτη επισημαίνει ότι από την αρχαιότητα έως σήμερα η αντιλογία, σε επίπεδο εκπαιδευτικής θεωρίας και πράξης, συνέβαλε στην καλλιέργεια του δίπλευρου τρόπου σκέψης και της εκφοράς αντικρουόμενων επιχειρημάτων σχετικά με ποικίλα θέματα. Αυτό το διακριτό γνώρισμα καθιστά την αντιλογία ένα πολυδύναμο παιδαγωγικό εργαλείο, παρά τις όποιες αρνητικές κριτικές έχουν διατυπωθεί σχετικά στο πέρασμα των αιώνων. Μέσα από τη σύγχρονη εφαρμογή της, τα ρητορικά διδάγματα της σοφιστικής παιδαγωγικής, του Κικέρωνα, του Κοϊντιλιανού και άλλων ρητοροδιδασκάλων επικαιροποιούνται. Η αντιλογία συσχετίζεται με την καλλιέργεια του κριτικού γραμματισμού και της κριτικής σκέψης, την αποτελεσματικότερη λήψη αποφάσεων, τη βελτίωση επικοινωνιακών δεξιοτήτων σε προφορικό και γραπτό επίπεδο. Επίσης, η παιδαγωγική αξία της κρίνεται καθοριστική για την πολιτική διαπαιδαγώγηση και την αποδοχή της διαφορετικότητας στο σύγχρονο κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι. Τέλος, η διαχρονική θεώρηση της παιδαγωγικής διάστασης της αντιλογίας εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο μελέτης της ρητορικής παιδείας και της απόπειρας αποτελεσματικής αναπροσαρμογής και εισαγωγής της στη σύγχρονη εκπαιδευτική πράξη.

Λέξεις-Κλειδιά: αγώνες λόγου, αντιλογία,  επιχειρηματολογία, ρητορική παιδεία

Εισαγωγή
Στο ξεκίνημα μιας εισήγησης σχετικής με την παιδαγωγική διάσταση της τεχνικής της αντιλογίας, ως παρουσίασης αντίθετων επιχειρημάτων για το ίδιο θέμα, εύλογα γίνεται αποδεκτή, ως φυσική απόρροια του εξεταζόμενου θέματος, η διατύπωση ενός ζεύγους αντιθετικών ερωτημάτων, όπως των ακόλουθων: η εφαρμογή της αντιλογίας,ως έκφανση της ρητορικής παιδείας, στη σύγχρονη παγκόσμια εκπαιδευτική πράξη (θεσμοθετημένοι αγώνες αντιλογίας, σύσταση ρητορικών ομιλών μαθητών, φοιτητών, ενηλίκων, εφαρμογές της ρητορικής παιδαγωγικής στη διδακτική πράξη σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες), αποτελεί μια εκπαιδευτική ‘μόδα’ της εποχής με ημερομηνία λήξης; Ή μήπως, εντέλει, η χρήση της εκφράζει τη συνειδητοποιημένη ανάγκη της εκπαιδευτικής κοινότητας για μόνιμο εμπλουτισμό της διδασκαλίας με αναπροσαρμοσμένα -στα δεδομένα της εποχής- διδάγματα της ρητορικής παιδείας; Η διατύπωση των παραπάνω ερωτημάτων, πιθανόν, μας φέρνει αντιμέτωπους με την κατάσταση «απορίας» και αμφιβολίας στην οποία, πρώτος, ο σοφιστής Πρωταγόρας επεδίωκε να εκθέσει τους μαθητές του, μέσα από την υποστήριξη αντικρουόμενων…

Εγγλέζου, Φωτεινή (2017). Διδασκαλία της επιχειρηματολογικής πειθούς και ρητορική παιδαγωγική

Διδασκαλία της επιχειρηματολογικής πειθούς και ρητορική παιδαγωγική: ένα παράδειγμα πειραματικής εφαρμογής σε μαθητές Δημοτικού

Φωτεινή Εγγλέζου¹
¹ Ph.D., Μ.Α. Διδακτικής της Γλώσσας και Ρητορικής, Διευθύντρια 2ου Δ.Σ. Αλίμου
Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου,
Email:fegglezou@yahoo.gr

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
H παραγωγή επιχειρηματολογικού λόγου δημιουργεί μια σημαντική επικοινωνιακή περίσταση. Καλεί τους μαθητές να αναπτύξουν τη λογική σκέψη, ως προϊόν συλλογιστικής, να καλλιεργήσουν διαλογικές επικοινωνιακές δεξιότητες, ως διαλεκτική διαδικασία, και να χειριστούν λειτουργικά τις γραμματικο-συντακτικές δομές της γλώσσας, προκειμένου να εκπληρώσουν τον επιδιωκόμενο στόχο της πειθούς. Στο πλαίσιο αυτό, η πειθώ λειτουργεί ως καρπός της ρητορικής τέχνης τόσο σε προφορικό όσο και σε γραπτό επίπεδο. Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να αναδείξει πώς τα διδάγματα της αρχαίας ρητορικής παιδαγωγικής μεταπλάστηκαν σε σύγχρονες διδακτικές τεχνικές για την καλλιέργεια του επιχειρηματολογικού λόγου είκοσι πέντε μαθητών της πέμπτης δημοτικού. Τα αποτελέσματα της έρευνας οδηγούν στο συμπέρασμα πως η εφαρμογή της ρητορικής τέχνης στην εκπαιδευτική πράξη συνέβαλε θετικά στην ανάπτυξη των προφορικών και γραπτών επιχειρηματολογικών δεξιοτήτων των μαθητών.
ΛΕΞΕΙΣ-ΚΛΕΙΔΙΑ: Δημοτικό σχολείο, επιχειρηματολογία, πειθώ, προγυμνάσματα, ρητορική παιδαγωγική
ABSTRACT
Argumentative speech consists of a particular communicative circumstance. It invites students to enhance their logical thinking, as a product of reasoning, to cultivate their
dialogic communicative abilities, as a dialectic process, as well as to use effectively both grammar and the syntactic structures of the language in order to achieve the intended goal of
persuasion. Within this context, persuasion stems from the use of the art of rhetoric whether spoken or written. The aim of this paper is to reveal how the teachings of ancient rhetorical
pedagogy have been transformed into useful modern didactic techniques, appropriate for the teaching of argumentation to twenty five students of the fifth grade of a Greek elementary
school. The research results lead to the conclusion that the use of rhetoric in educational practice contributed positively to the enhancement of both argumentative speech and writing of the students.
KEY-WORDS: Elementary school, argumentation, persuasion, progymnasmata, rhetorical pedagogy
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Διαχρονικά, η διδασκαλία της επιχειρηματολογίας συνδέεται άρρηκτα με την πειθώ. Aπό…