ΙΡΕΣΕ. ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΑΡΘΡΩΝ ΓΙΑ ΤΟ 2025
Η ρητορική, η δημοκρατία και η ενεργός πολιτειότητα αποτελούν αλληλένδετες έννοιες, διαχρονικά, από την αρχαιότητα μέχρι τη σύγχρονη εποχή. Ο Αριστοτέλης όρισε τη ρητορική ως «την ικανότητα να εντοπίζει κανείς σε κάθε περίπτωση όλα τα διαθέσιμα μέσα πειθούς», αναδεικνύοντας τον κεντρικό ρόλο της τέχνης του λόγου στη δημόσια ζωή. Στην κλασική δημοκρατία της Αθήνας του 5ου αιώνα π.Χ., η δύναμη του προφορικού λόγου ήταν θεμελιώδης για τη λειτουργία των θεσμών: σε μια κοινωνία άμεσης δημοκρατίας, οι πολίτες αγόρευαν στην Εκκλησία του Δήμου και στα λαϊκά δικαστήρια, επηρεάζοντας συλλογικές αποφάσεις μέσω επιχειρημάτων και πειθούς. Δεν είναι τυχαίο ότι στον αθηναϊκό «χρυσό αιώνα» η ρητορική εκπαίδευση καλλιεργήθηκε συστηματικά από σοφιστές και φιλοσόφους, ενώ περίφημοι ρήτορες, όπως ο Περικλής και αργότερα ο Δημοσθένης, αξιοποίησαν τον λόγο για να αναδείξουν δημοκρατικές αξίες. Οι μαρτυρίες δείχνουν ότι οι δημόσιες αντιπαραθέσεις συχνά βασίζονταν περισσότερο στη δύναμη του λόγου παρά στα πραγματολογικά στοιχεία, καθιστώντας την καλή ρητορική ικανότητα απαραίτητο εφόδιο κάθε ενεργού πολίτη της εποχής.
Στη σύγχρονη κοινωνία, οι μορφές της δημοκρατίας έχουν εξελιχθεί, αλλά η σημασία της ρητορικής παραμένει εξίσου κρίσιμη. Ο δημόσιος λόγος –από τις κοινοβουλευτικές αγορεύσεις και τις πολιτικές ομιλίες μέχρι τις καμπάνιες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης– διαμορφώνει την κοινή γνώμη και επηρεάζει τις δημοκρατικές διαδικασίες. Η ενεργός πολιτειότητα προϋποθέτει την ικανότητα των πολιτών να εκφράζονται, να επιχειρηματολογούν και να συμμετέχουν σε διάλογο για τα κοινά. Όπως υπογραμμίζει η σύγχρονη σχετική βιβλιογραφία, η επικοινωνία βρίσκεται στο επίκεντρο της ανθρώπινης κοινωνίας: οι λέξεις και οι ιδέες μας “δημιουργούν τον κόσμο γύρω μας” και η ενεργή εμπλοκή μέσω διαλόγου είναι αυτή που μας επιτρέπει να οικοδομούμε συνδεδεμένες, δημοκρατικές κοινότητες. Με άλλα λόγια, η ίδια η δημοκρατική κουλτούρα συνδέεται άρρηκτα με τις ρητορικές πρακτικές: η δημόσια επιχειρηματολογία, ο πειστικός λόγος και ο κριτικός διάλογος αποτελούν εργαλεία με τα οποία ο πολίτης πραγματώνει τον ρόλο του.
Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνείς εκπαιδευτικές πολιτικές δίνουν έμφαση στην καλλιέργεια των επικοινωνιακών δεξιοτήτων, της ρητορικής και της κριτικής σκέψης από νεαρή ηλικία, ώστε οι νέοι να καταστούν ικανοί να συμμετέχουν ενεργά στα δημοκρατικά δρώμενα της κοινότητας. Παραδείγματα από διαφορετικά κράτη και συστήματα παιδείας –από προγράμματα διδασκαλίας debate και ρητορικής σε σχολεία, μέχρι δράσεις ευαισθητοποίησης πολιτών στα δικαιώματα και τη συμμετοχή– επιβεβαιώνουν την οικουμενική αξία της ρητορικής ως πυρήνα της δημοκρατικής αγωγής και πράξης.
Με βάση τα παραπάνω, ο προτεινόμενος τόμος επιδιώκει να συγκεντρώσει μελέτες και άρθρα που διερευνούν ποικιλότροπα τη σύνδεση της ρητορικής με τη δημοκρατία και την ενεργό πολιτειότητα. Ενδεικτικοί θεματικοί άξονες για υποβολή άρθρων περιλαμβάνουν:
Ο Λόγος της Ανάστασης είναι ο λόγος της ελπίδας, της συγχώρεσης, της αναγέννησης.
Στο πλαίσιο της διοργάνωσης των 1ων Μαθητικών Ρητορικών Αγώνων Λόγου και Έκφρασης του Νομού Μαγνησίας που διοργανώνονται από 1ο Πειραματικό ΓΕΛ Ιωνίας Βόλου σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Ρητορικών & Επικοινωνιακών Σπουδών Ελλάδας (ΙΡΕΣΕ) τον προσεχή Μάιο, πραγματοποιήθηκε επιμορφωτική συνάντηση των καθηγητών-κριτών στα ατομικά αγωνίσματα του αυθόρμητου και προτρεπτικού λόγου και στο ομαδικό αγώνισμα των αγώνων αντιλογίας (debate). H ενημέρωση των κριτών σχετικά με το σύνολο των κοινών κριτηρίων βάσει των οποίων θα γίνει η αξιολόγηση είναι σημαντική, καθώς διασφαλίζει την αξιοπιστία της διαγωνιστικής διαδικασίας. Εισηγήτρια του σεμιναρίου ήταν η Φωτεινή Εγγλέζου, Δρ, Πρόεδρος του ΙΡΕΣΕ. Ευχόμαστε καλή επιτυχία στη διοργάνωση!
Βρισκόμαστε στην τελική ευθεία για τη διοργάνωση του 7ου Φεστιβάλ Ρητορικής για μαθητές/τριες Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης με τίτλο: Σκέφτομαι… Εκφράζομαι… Επικοινωνώ… Μιλώντας για τα παιχνίδια του χθες και του σήμερα», το οποίο θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 18 Μαϊου 2025. Για την αποτελεσματικότερη προετοιμασία και τον συντονισμό των συμμετεχόντων σχολείων πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 8 Απριλίου 2025 διαδικτυακή συνάντηση εργασίας με τους/τις εκπαιδευτικούς των σχολείων που θα συμμετέχουν σε αυτό.
Στο πλαίσιο της μακρόχρονης και αγαστής συνεργασίας μας ευχόμαστε καλή επιτυχία στη διοργάνωση των 9ων Μαθητικών Αγώνων Ρητορικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης της Περιφέρειας Πελοποννήσου που συνδιοργανώνουν το Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και η Περιφερειακή Διεύθυνση Εκπαίδευσης Πελοποννήσου!
